NIFC LOGO
NIFC LOGO
Eugeniusz Pankiewicz
1857–1898
BIOGRAM

Eugeniusz Pankiewicz (1857–1898), kompozytor, pianista, pedagog. Ur. 15 XII w Siedlcach, w rodzinie pochodzenia szlacheckiego, był synem Adama (1808–1883), lekarza wojskowego, i Jadwigi z Eichlerów (zm. 1904), bratem Józefa. W 1863 rodzice przenieśli się do Lublina, gdzie uczęszczał do gimnazjum i pobierał lekcje gry na fortepianie, a w 1875 osiedli w Warszawie. Tu ich dom stał się wkrótce jednym z ośrodków życia kulturalnego. Pankiewicz kontynuował naukę gry fortepianowej u Józefa Wieniawskiego, następnie od 1876 w klasie fortepianu Instytutu Muzycznego. Po otrzymaniu dyplomu studiował w latach 1877/8 (?)–1880 grę fortepianową u Teodora Leszetyckiego w Petersburgu i w 1880 krótko w Konserwatorium Moskiewskim. Po powrocie do Warszawy studiował kompozycję u Władysława Żeleńskiego, od 1881 u Zygmunta Noskowskiego. W latach 1883–5 (1887?) i 1888–94 prowadził klasę fortepianu w Instytucie Muzycznym i Instytucie Maryjnym. Udzielał też lekcji prywatnych. Próbował sił w konkursach kompozytorskich, lecz jedynie w 1889 uzyskał III nagrodę Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego za pieśni chóralne „Wieją wiatry” i „Noc wiosenna”. Z większym powodzeniem występował jako pianista solista i kameralista, choć nie osiągnął wysokiej pozycji wśród ówczesnych wykonawców. Grał głównie na koncertach organizowanych przez WTM, Towarzystwo Śpiewacze „Lutnia”, a także na koncertach w Łodzi, Lublinie, Piotrkowie i innych miastach polskich. Współpracował z „Echem Muzycznym i Teatralnym”. W latach osiemdziesiątych kilkakrotnie wyjeżdżał do Wiednia, Berlina, Drezna i Lipska. Od 1890 musiał ograniczyć działalność pianistyczną z powodu nasilających się kurczów rąk. W 1891 przebywał kilka miesięcy w Dreźnie.

Pierwsze próby kompozytorskie Pankiewicz podjął jeszcze w gimnazjum. Początkowo pisał głównie drobne utwory fortepianowe. W latach 1880–94 powstała najcenniejsza część jego twórczości. Ogółem skomponował blisko 50 pieśni solowych, ok. 15 pieśni chóralnych z towarzyszeniem fortepianu i a cappella, ponad 30 utworów fortepianowych i wariacje na kwartet smyczkowy. W pieśniach wykorzystywał elementy muzyki ludowej, często opracowując melodie ludowe ze zbiorów Oskara Kolberga. Nawiązywanie do ludowości przejawiało się również w doborze tekstów. O jego zainteresowaniach folklorem świadczył niezrealizowany zamiar napisania rozprawy „o śpiewach Słowiańszczyzny”. Kompozycje Pankiewicza odznaczają się zaawansowaną harmoniką zbliżoną do impresjonistycznej i wykorzystaniem znakomicie opanowanej techniki polifonicznej. Ich znaczenie za jego życia nie zostało docenione (wydano zaledwie jedną trzecią kompozycji, z czego połowę w dodatkach nutowych do czasopism polskich, a pozostałe samodzielnie w Warszawie, Wiedniu, Berlinie i Petersburgu), niezbyt często też je wykonywano jako trudne i nieprzystępne. Renesans jego twórczości zaczął się w latach międzywojennych. Do chwili obecnej wydano wszystkie zachowane pieśni.

W 1894 wskutek rozstroju nerwowego Pankiewicz został umieszczony w zakładzie dla umysłowo chorych w Tworkach pod Warszawą. Poprawa stanu zdrowia pozwoliła mu wrócić do pracy pod koniec tego samego roku, lecz już 27 XII 1895 ponownie umieszczono go w zakładzie, gdzie zmarł 24 XII 1898. Pochowany został w Warszawie na Cmentarzu Powązkowskim.

na podstawie biogramu autorstwa Beniamina Vogla