NIFC LOGO
NIFC LOGO
Julian Fontana
1809 (1810?) – 1869
BIOGRAM

*1810 Warszawa, †24 XII 1865 Paryż

Julian (Jules) Ignacy Fontana, polski kompozytor, pianista, pedagog, prawnik, publicysta i tłumacz, przyjaciel, uczeń i kopista Fryderyka Chopina oraz edytor jego Oeuvres posthumes. Pochodził z rodziny znakomitych architektów włoskich osiadłych w Polsce w XVIII w. Wraz z Chopinem uczęszczał do Liceum Warszawskiego i Konserwatorium Józefa Elsnera. Od 1828 r. studiował na Wydziale Prawa i Administracji UW; uczestnik powstania listopadowego. Na emigracji przebywał kolejno w Hamburgu, Paryżu (1832), Anglii (1832/3–1835), powtórnie w Paryżu (1835-1844), na Kubie i w Stanach Zjednoczonych (1844–1851), znów w Paryżu (1851–1869). 

Jeden z najbliższych przyjaciół Chopina, obecny przy nim od najmłodszych lat. Jego kontakty z Chopinem w okresie warszawskim były bardzo bliskie. W 1828 r. w sali Bucholtza wykonali wspólnie Rondo C-dur na 2 fortepiany (op. 73). Po upadku powstania listopadowego Fontana spotkał się z Chopinem w Paryżu w 1832 r. i był przez pewien czas jego uczniem – co akcentował w późniejszych latach. Następnie osiadł w Londynie, gdzie występował m.in. w towarzystwie Ignacego Moschelesa. W 1835 r. powrócił do Francji i zamieszkał z Chopinem. Współpracował z nim odtąd ściśle jako kopista i osobisty sekretarz. 

Do 1841 r. sporządził ok. 50 kopii edycyjnych Chopinowskich kompozycji, które posłużyły za podkłady do wydań francuskich, angielskich i niemieckich. Szczególnie obarczony takimi zleceniami był od 1838 r., gdy Chopin związał się z George Sand. Nieobecny w Paryżu Chopin polecał mu wszelkie swoje interesy: negocjacje z wydawcami, wykonywanie kopii i przeprowadzanie korekt rękopisów przeznaczonych do druku; Fontana niekiedy sugerował Chopinowi pewne modyfikacje w utworach (Polonez c-moll op. 40, dedykowany Fontanie).

W 1839 r. podjął pierwszą próbę wyzwolenia się spod wpływów Chopina. Wyruszył z koncertami i osiadł na dłużej w Bordeaux. W 1841 r. powrócił do Paryża i znalazł się znów blisko Chopina. Jesienią 1841 r. zerwał z nim kontakt i poważnie zainteresował się komponowaniem. Po koncercie w paryskiej sali Erarda 17 III 1843 r. wyruszył w tourneé (Vichy, Dieppe, Akwizgran). 

Wiosną 1844 r. udał się na Kubę i osiadł w Hawanie. Zyskał tam artystyczne uznanie i został dyrektorem Hawańskiego Towarzystwa Filharmonicznego. Jako pierwszy zaprezentował dotąd nieznaną na Kubie twórczość Chopina. Pod koniec 1845 r. osiadł w Nowym Jorku, gdzie koncertował z uczniem Paganiniego, Camillem Sivorim. Został przedstawicielem na całą Amerykę wytwórni fortepianów Pleyel. W VIII 1848 r. przebywał na krótko w Londynie (korespondował z Chopinem, ale nie doszło do spotkania). W 1851 r. osiadł na stałe w Paryżu. Do 1859 r. poświęcił się edycji pozostających w rękopisach dzieł Chopina (Oeuvres posthumes, op. 66–74) za upoważnieniem rodziny zmarłego. Brał czynny udział w koncertach promujących wydanie pośmiertne (Salle Pleyel, 1856 i 1857). 

Nagła śmierć żony w 1855 r. pozbawiła go środków do życia. Utraciwszy słuch na początku lat 60., przeniósł swe zainteresowania na niwę literacką: publikował artykuły, dokonał tłumaczenia Don Kiszota Cervantesa z oryginału na język polski (rękopis niewydany spłonął), ogłosił rozprawy: Kilka uwag nad pisownią polską (1866, 1869) oraz Astronomia ludowa (1869). Pozostając w nędzy i cierpieniu fizycznym, aby ocalić dla syna resztę kapitału po zmarłej żonie, odebrał sobie życie. 

Twórczość Fontany pozostaje pod silnym wpływem Chopina. Przejawia się on przede wszystkim w ograniczeniu się do komponowania na fortepian, w samym zaś dziele w zakresie harmoniki, dźwiękowej aury, sięganiu do form, a wreszcie w bezpośrednich zapożyczeniach: reminiscencjach i cytacjach. Indywidualne cechy ujawnił Fontana w cyklach miniatur op. 8 i 9, a szczególnie w fantazji La Havanne op. 10. Jako pierwszy kompozytor europejski wprowadził w niej elementy folkloru kubańskiego i hiszpańskiego, wyprzedzając m.in. powstałą 18 lat później Rhapsodie espagnole F. Liszta.