NIFC LOGO
NIFC LOGO
Cyryl Gieczyński
1793–1866
BIOGRAM

Florian Göetz[1]urodził się w mieszczańskiej rodzinie w Rusinowie Nowym koło Opawy na Morawach[2]. Jego rodzicami byli Maciej i Elżbieta, z domu Oczenaszkin. Florian otrzymał chrzest dnia 3 maja 1793 w kościele parafialnym w Rusinowie. Nie posiadamy żadnych informacji na temat dzieciństwa Göetza. Najwcześniejsze wzmianki dotyczą jego nauki w gimnazjum w Opawie, skąd przeniósł się w 1813 roku do Freibergu (dzisiejszy Prîbor). W annałach szkoły Göetz zapisał się jako uczeń niezwykle zdolny, który ze wszystkich przedmiotów otrzymywał najwyższe oceny. Niewątpliwie w tym czasie zdobył też wykształcenie muzyczne. 21 września 1814 roku, przybył do Częstochowy, gdzie wstąpił do paulińskiego nowicjatu przy klasztorze św. Barbary. Dokładnie rok później (21 września 1815) złożył śluby wieczyste, przyjąwszy imię zakonne Cyryl i rozpoczął przygotowania do święceń kapłańskich oddając się studiom teologicznym. Kontynuował je w Warszawie (przy klasztorze św. Ducha), gdzie decyzją władz zakonnych został przeniesiony w połowie stycznia 1816 roku. Tam też przyjął święcenia, których dzienna data pozostaje niestety nieznana. Problem ten jest o tyle istotny, że znajomość dokładnej daty pozwoliłaby bliżej określić moment powstania pierwszego z dużych cyklów mszalnych autorstwa Gieczyńskiego. O. Cyryl skomponował trzy msze[3], z których zachowały się dwie — Missa in C oraz Missa in D. Druga ze wspomnianych kompozycji została napisana na święto patronki muzyki, św. Cecylii. Można zatem domniemywać, że jej prawykonanie odbyło się na Jasnej Górze 22 listopada 1816 roku. Na karcie tytułowej tego utworu czytamy: Missa in D. | a | Canto Alto | Tenore Basso | Violino Primo | Violino Secundo | Alto Viola oblig.[ato] | Flauto Primo | Flauto Secundo | Clarino et Cornu 1mo | Clarino et Cornu 2do | Tympano | et | Organo | Composita pro Festo S.[anctae] Ceciliae | Per P.[atrem] Cyrillum Goëtz Ord[ini] s.S.[ancti] | Pauli 1. Er[emi]tae Praefecto Musices | Claromontanum | Anno D[omi]ni 1816. Oznacza to, że została ona skomponowana już po święceniach (Göetz podpisuje się bowiem jako Pater, czyli ojciec zakonny), kiedy kompozytor wrócił na Jasną Górę, aby objąć powierzone mu przez kapitułę prowincji (decyzją z października 1816) stanowisko kierownika jasnogórskiego zespołu muzycznego. Na karcie tytułowej mszy C–dur, autor podpisuje się jeszcze jako brat zakonny i diakon. Oznacza to, że utwór mógł powstać w okresie pomiędzy styczniem a najpóźniej wrześniem 1816 roku (być może w Warszawie)[4]. W sierpniu 1817 roku o. Cyryl sprowadził z Rusinowa Nowego na Jasną Górę pochodzącego z Węgier Leopolda Mesznika (Meznik — później spolszczył on nazwisko zmieniając je na Mężnicki). Był on aktywnym kopistą (sporządził m.in. odpisy mszy D–dur Gieczyńskiego, rękopis datowany na 1819 rok)[5], którego Göetz zatrudnił w celu poszerzenia zbioru nutowego kapeli jasnogórskiej (wspólnie sprowadzali z Opawy i Freibergu utwory), i wzmocnienia zespołu. Niewykluczone, że przyjazd Mężnickiego wiązał się z uroczyście obchodzonym w dniach 5–15 września 1817 roku jubileuszem stulecia koronacji Cudownego Obrazu. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że to na członkach kapeli jasnogórskiej spoczywał główny ciężar oprawy muzycznej odbywających się w związku z jubileuszem uroczystości, zaś o. Cyryl jako kierownik zespołu zajmował się doborem repertuaru.

Z tego samego okresu pochodzi ważna informacja dotycząca niepokojącego stanu zdrowia zaledwie dwudziestoczteroletniego Göetza. Kiedy znalazł się on na liście kandydatów na stanowiska kapelanów pułkowych w wojsku polskim, dowodzonym przez wielkiego księcia Konstantego, negatywna opinia lekarska, wystawiona przez dra Hasiuchowskiego przeważyła, i młody zakonnik pozostał na Jasnej Górze. Z dokumentu lekarskiego dowiadujemy się, że kompozytor: „często wymiotował krwią, miał osłabione płuca, zapadał na kaszel suchy i ból w piersiach, co było skutkiem gry na instrumentach dętych, oraz że pojawiły się u niego początki groźnych suchot”[6]. Jeszcze w 1817 roku o. Göetz został wysłany przez władze zakonne do pracy w parafii św. Zygmunta w Częstochowie, gdzie pełnił funkcję wikarego w filii parafii w Konopiskach. W tym okresie miał okazję zapoznania się z warunkami pracy w parafii — doświadczenie to zapewne okazało się pomocne w pełnionych przez niego później funkcjach. W 1819 roku na mocy bulli papieża Piusa VII nastąpiła likwidacja wybranych konwentów paulińskich[7]. Od początku 1920 roku Göetz rozpoczął pracę w Warszawie, w popaulińskim kościele św. Ducha. W tym okresie o. Cyryl zaczął używać spolszzczonej wersji swojego nazwiska – Gieczyński. Osłabienie więzi z macierzystą wspólnotą zakonną skutkowało staraniami Gieczyńskiego o przeniesienie w szeregi duchowieństwa diecezjalnego, na co udało mu się uzyskać zgodę władz w 1823 roku. Już wcześniej, w roku 1821 został powołany przez biskupa Szczepana Hołowczyca (1741–1823) na stanowisko proboszcza w podwarszawskiej parafii w Niegowie. Jako duszpasterz okazał się osobą niezwykle aktywną i zaangażowaną w sprawy parafii. Po pożarze, który w 1856 roku strawił drewniany kościół, rozpoczął starania o budowę nowej świątyni. W 1862 roku nowy kościół pw. św. Trójcy i św. Floriana został poświęcony.

Liczne obowiązki, jakie ciążyły na ks. Gieczyńskim nie pozwalały mu z pewnością na aktywną pracę kompozytorską. Pomimo tego, w najbardziej trudnym okresie działalności duszpasterskiej (podczas starań o budowę nowego kościoła) Gieczyński skomponował i przesłał na Jasną Górę dwa co najmniej dwie kompozycje — datowane na 1860 Rorate coeli oraz Veni Creator z 1861 roku. Ks. Florian Gieczyński zmarł w Niegowie 15 marca 1866 roku i został pochowany w kaplicy na miejscowym cmentarzu.

dr Marcin Konik

 

 

[1] Podajemy oryginalną pisownię nazwiska kompozytora, w formie, w jakiej zostało one zapisane na kartach tytułowych jego kompozycji, zachowanych w Archiwum OO. Paulinów na Jasnej Górze (dalej: AJG). Rękopisy te — zgodnie z ustaleniami Pawła Podejki (zob. (Podejko, 1992)) — to autografy kompozytora, zatem taki zapis nazwiska (które zmienił on potem na Gieczyński) należałoby uznać za wzorcowy. W ten sposób nazwisko zapisane zostało także w inwentarzach muzykaliów jasnogórskich z 1819 roku (AJG 1479) oraz 1898 roku (AJG 182).

[2] Większość informacji biograficznych oraz ustaleń dotyczących o. Gieczyńskiego, jakie zamieszczono w niniejszej publikacji zawdzięczamy o. Dariuszowi Cichorowi OSPPE, który przeprowadził gruntowne badania archiwalne. Efektem jego pracy był referat (zob. (Cichor OSPPE, 2006b)) wygłoszony podczas sesji muzykologicznej, która odbyła się w ramach festiwalu Gaude Mater 4 maja 2006 roku w Częstochowie (tekst w części publikowany na stronie Biura Prasowego Jasnej Góry, zob. (Cichor OSPPE, 2006a)). Pragniemy wyrazić głęboką wdzięczność o. Dariuszowi za udostępnienie tekstu jego wystąpienia.

[3] W katalogu muzykaliów z 1819 roku odnajdujemy w pozycji 169. wpis: Missa Feria in F | Authore P. Göetz. Zob. Catalogus Missarum. Musicae in Claro Monte Czenstochoviensi 1819. (AJG 1479). Msza ta nie zachowała się niestety — ze zbioru jasnogórskich muzykaliów zaginęła już prawdopodobnie w wieku XIX, ponieważ późniejszy katalog muzyczny (AJG 182) nie wymienia jej.

[4] Wrzesień należy przyjąć w tym miejscu za absolutną datę graniczną, trudno bowiem wyobrazić sobie, aby kompozytor mógł w tak krótkim czasie napisać dwa obszerne cykle mszalne, zwłaszcza w okresie intensywnych studiów. Niewykluczone też, że prace nad publikowanym w tym tomie utworem trwały już w 1815 roku, zaś ukończony został przed wyjazdem Göetza do Warszawy.

[5] AJG III-846. Archiwum Jasnogórskie przechowuje ponad 80 kompozycji przepisanych w całości lub częściowo przez Mężnickiego. W latach 1833-1841 stał on na czele kapeli jasnogórskiej jako dyrygent. W zespole był organistą, grał też na skrzypcach i kwartwioli. Zob. (Podejko, 1992, 341).

[6] (Cichor OSPPE, 2006b, 2).

[7] W tym czasie ogółem skasowano 48 klasztorów i opactw należących do różnych zgromadzeń zakonnych na terenie Królestwa. Zob. (Cichor OSPPE, 2006b, 2–3).